Metoda i źródła

Jak liczymy i skąd bierzemy dane.

Wydanie 1 z 15 listopada 2026. Każda liczba pochodzi z publicznego źródła albo jest opisanym tu przeliczeniem takich danych.

Zasady

  • Dane źródeł bez zmian. Serie NBP, GUS, Eurostatu, EBC, BIS i KNF pokazujemy tak, jak je opublikowano. Każde własne przeliczenie (po inflacji, w pensjach, suma z 12 miesięcy, rata, poziom indeksu złożony z kwartalnych zmian podawanych przez NBP) jest nazwane przy wykresie i opisane niżej.
  • Nie sklejamy serii z różnych źródeł. Te same pojęcia różne instytucje liczą różnie, więc nie łączymy ich w jedną linię.
  • Ceny z bazy NBP dotyczą 17 miast (16 miast wojewódzkich i Gdyni), a nie całej Polski. Kwartał w tej bazie jest przesunięty o miesiąc: II kwartał to marzec, kwiecień i maj.
  • Średnia cena to nie cena konkretnego mieszkania. Zmienia się także wtedy, gdy sprzedają się inne mieszkania niż wcześniej. Dlatego obok średniej pokazujemy indeks cen mieszkań o stałych cechach.
  • Źródła poprawiają historię. Każde pobrane wydanie danych zapisujemy z datą, a zmiany wcześniejszych wartości odnotowujemy.
Rama analityczna

Jak łączą się wskaźniki.

Układ działów opieramy na podręcznikowym modelu D. DiPasquale i W. Wheatona, który oddziela rynek użytkowania mieszkań (najem) od rynku mieszkań jako aktywów (ceny), oraz na metodzie analizy rynku Urban Land Institute opisanej przez D. Brett: popyt, podaż i ich porównanie na określonym rynku lokalnym.

  1. 1

    Rynek użytkowania: czynsze

    Ile kosztuje korzystanie z mieszkania. Czynsz zależy od liczby gospodarstw domowych, ich dochodów i od tego, ile mieszkań jest do dyspozycji.

    Wskaźniki: czynsze, gospodarstwa domowe, wynagrodzenia, bezrobocie

  2. 2

    Rynek aktywów: ceny

    Ile kupujący płacą za mieszkanie jako za dobro na lata. Cena zależy od czynszu, który mieszkanie może przynieść, i od kosztu pieniądza: stóp procentowych, warunków kredytu i rentowności innych lokat. O tym, czy kupujący w ogóle mogą kupić, decydują też warunki i dostępność kredytu.

    Wskaźniki: ceny, relacja ceny do czynszu i do dochodu, stopy, kredyty, obligacje

  3. 3

    Budowa: nowa podaż

    Deweloperzy rozpoczynają więcej budów, gdy cena mieszkania wyraźnie przewyższa koszt jego wybudowania razem z gruntem. Od decyzji do oddania mieszkania mijają lata.

    Wskaźniki: pozwolenia, budowy rozpoczęte, ceny produkcji budowlano-montażowej i materiałów

  4. 4

    Zasób mieszkań

    Zasób co roku rośnie o mieszkania oddane i maleje o wyburzenia i wyłączenia z użytkowania. Więcej mieszkań przy tym samym popycie oznacza niższe czynsze, a to wpływa z powrotem na ceny.

    Wskaźniki: mieszkania oddane, relacja rozpoczętych do oddanych, mieszkania oddane na 1000 mieszkańców

Obie prace zaczynają analizę od określenia obszaru rynku: popyt i podaż porównuje się na rynku lokalnym, a dane krajowe są tłem. Te zależności opisują kierunek wpływu, a nie termin ani skalę. Każda działa z opóźnieniem i w każdym mieście inaczej, dlatego wskaźniki czytamy razem i osobno dla każdego rynku lokalnego.

Literatura: D. DiPasquale, W. C. Wheaton, Urban Economics and Real Estate Markets, Prentice Hall, 1996. D. L. Brett, Real Estate Market Analysis: Trends, Methods, and Information Sources, wyd. 3, Urban Land Institute, 2019.

Obliczenia własne

Wzory miar, które liczymy sami.

MiaraWzórDane wejściowe
Cena w cenach stałychcena × CPI z ostatniego kwartału / CPI z danego kwartałuceny NBP; wskaźnik cen konsumpcyjnych GUS
Poziom indeksu stałej jakościIII kw. 2006 = 100, każdy kolejny kwartał to poprzedni poziom razy zmiana kwartalna podana przez NBPNBP
Realna dynamika cen, rok do roku(indeks / CPI) w kwartale t podzielone przez (indeks / CPI) w kwartale t−4, minus 1indeks stałej jakości NBP; CPI GUS
Realna dynamika cen, średnio w trzech latach[(indeks / CPI) w kwartale t podzielone przez (indeks / CPI) w kwartale t−12] do potęgi 1/3, minus 1indeks stałej jakości NBP; CPI GUS
Spread cen ofertowych do transakcyjnychśrednia cena ofertowa / średnia cena transakcyjna − 1ceny NBP
Relacja cen rynku pierwotnego do wtórnegocena transakcyjna na rynku pierwotnym / cena transakcyjna na rynku wtórnym − 1ceny NBP
Wynagrodzenie w mieście w kwartalewynagrodzenie roczne miasta z roku R × (wynagrodzenie krajowe, średnia z czterech kwartałów do danego kwartału / wynagrodzenie krajowe, średnia roku R); po ostatnim roku z danymi miasta R to ten ostatni rokwynagrodzenia w powiatach i w gospodarce narodowej, GUS
Dostępność mieszkania: m² za przeciętne wynagrodzeniewynagrodzenie brutto w mieście / cena transakcyjna 1 m²ceny NBP; wynagrodzenia GUS
Rata w rachunku modelowymK × i / (1 − (1 + i)−300), gdzie K = 0,8 × 50 m² × cena 1 m² na rynku wtórnym, a i = oprocentowanie nowych kredytów / 12ceny i oprocentowanie NBP
Obciążenie wynagrodzenia ratąrata z rachunku modelowego / wynagrodzenie brutto w mieściejak wyżej; wynagrodzenia GUS
Modelowa dostępność kredytowaK / cena 1 m², gdzie K = R × (1 − (1 + i)−300) / i, a R = 0,4 × 0,72 × wynagrodzenie brutto w mieścieceny i oprocentowanie NBP; wynagrodzenia GUS
Realne oprocentowanie kredytu (ex post)oprocentowanie nowych kredytów − inflacja CPI rok do roku; to przybliżenie wzoru (1 + oprocentowanie) / (1 + inflacja) − 1oprocentowanie NBP; CPI GUS
Oprocentowanie na tle wynagrodzeńoprocentowanie nowych kredytów (średnia kwartału) − dynamika przeciętnego wynagrodzenia rok do rokuoprocentowanie NBP; wynagrodzenia GUS
Wartość nowych umów kredytów mieszkaniowychsuma wartości nowych umów z 12 miesięcystatystyka stóp procentowych NBP
Realna dynamika zadłużenia(1 + zmiana stanu kredytów rok do roku) / (1 + inflacja CPI rok do roku) − 1stan kredytów NBP; CPI GUS
Relacja mieszkań rozpoczętych do oddanychsuma mieszkań rozpoczętych z 12 miesięcy / suma mieszkań oddanych z 12 miesięcybudownictwo mieszkaniowe, GUS
Mieszkania oddane na 1000 mieszkańcówoddane w roku / ludność 1 stycznia × 1000GUS; Eurostat
Relacja ceny do czynszuindeks cen mieszkań / indeks czynszów (średnia kwartału) × 100; pierwszy kwartał wykresu = 100Eurostat, na danych GUS

Oprocentowanie w rachunkach modelowych to średnie oprocentowanie nowych złotowych kredytów mieszkaniowych z danego kwartału. Rachunki modelowe służą do porównań w czasie i między miastami; nie są oceną zdolności kredytowej.

Definicje wykresów

Średnia cena transakcyjna 1 m²: rynek pierwotny i wtórny

Średnia cena transakcyjna 1 m² z bazy cen NBP: mieszkania w budynkach wielorodzinnych w granicach miasta, ceny z VAT, przekazywane do NBP przez pośredników i deweloperów. To średnia z mieszkań, które się akurat sprzedały, więc zmienia się także wtedy, gdy zmienia się struktura sprzedaży. W cenach stałych: w złotych z ostatniego kwartału (przeliczamy wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS). W wynagrodzeniach: cena podzielona przez przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w danym mieście. W Gdyni NBP od III kw. 2021 r. liczy średnią cenę transakcyjną rynku pierwotnego ważoną liczbą ludności w częściach miasta (ceny ofertowe od I kw. 2023 r.), więc szereg ma tam zmianę metody.

Cena nominalna i w cenach stałych

Ta sama średnia cena transakcyjna z rynku wtórnego pokazana dwa razy: w złotych z danego kwartału i przeliczona na złote z ostatniego kwartału wskaźnikiem cen towarów i usług GUS. Obie linie spotykają się w ostatnim punkcie, bo to on jest punktem odniesienia.

Realna dynamika cen: indeks stałej jakości, rok do roku

Indeks hedoniczny NBP pokazuje zmianę cen oczyszczoną ze zmian jakości i struktury sprzedawanych mieszkań (na przykład wzrostu udziału mieszkań droższych), więc mniej niż średnia zależy od tego, co akurat się sprzedało. Tu jego zmiana rok do roku po odjęciu inflacji CPI. NBP liczy go tylko dla rynku wtórnego.

Średnia cena a indeks stałej jakości

Dwie miary z tego samego pliku NBP, obie sprowadzone do 100 w pierwszym kwartale wykresu. Średnia cena zmienia się także wtedy, gdy sprzedają się inne mieszkania niż wcześniej; indeks stałej jakości tę zmianę składu odejmuje. Wykres zaczyna się w 2014 r. W wydaniu z 7 sierpnia 2026 r. NBP przeliczył średnie ceny transakcyjne rynku wtórnego w całej historii, w większości miast najmocniej za lata 2006–2010, a indeks stałej jakości poprawił tylko za ostatnie kwartały, więc najstarszych lat obu miar nie zestawiamy.

Dostępność mieszkania: m² za przeciętne wynagrodzenie w mieście

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w mieście (GUS, Bank Danych Lokalnych, dane roczne dla miasta na prawach powiatu; ta statystyka ma inny zakres niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej) podzielone przez średnią cenę transakcyjną 1 m² (NBP). GUS podaje płacę miasta raz w roku, dlatego w ciągu roku przedłużamy ją dynamiką przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. To wynagrodzenie brutto jednej osoby, a nie dochód gospodarstwa domowego. Podobną miarę publikuje NBP, ale liczy ją na przeciętnym wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw w danym mieście i na cenie ważonej (40 % rynek pierwotny, 60 % wtórny), więc liczby się różnią.

Cena ofertowa wobec transakcyjnej

Średnia cena ofertowa podzielona przez średnią cenę transakcyjną, minus jeden (obie z bazy cen NBP). Ogłoszenia i transakcje to dwa różne zbiory mieszkań, więc różnica i jej zmiany zależą też od tego, co jest wystawione, a co się sprzedaje. To nie jest średni upust wynegocjowany przez kupującego.

Rewizje danych: te same kwartały w dwóch wydaniach pliku NBP

Dane zmieniają się z dwóch powodów. Po pierwsze, NBP aktualizuje bazę w kolejnych okresach, więc ostatnie kwartały mogą się jeszcze zmienić. Po drugie, w wydaniu z 7 sierpnia 2026 r. przeliczył średnie ceny transakcyjne rynku wtórnego w całej historii od 2006 r., dlatego liczby sprzed tej daty różnią się od dzisiejszych. Każde pobrane wydanie pliku archiwizujemy z datą.

Stopa referencyjna NBP i oprocentowanie nowych kredytów mieszkaniowych

Stopa referencyjna NBP na koniec miesiąca oraz średnie oprocentowanie nowych złotowych kredytów mieszkaniowych ze statystyki stóp procentowych NBP. Do listopada 2014 r. seria obejmuje także umowy renegocjowane, od grudnia 2014 r. tylko nowe. Dziennych stawek rynku międzybankowego nie pokazujemy.

Wartość nowych umów kredytów mieszkaniowych

Statystyka stóp procentowych NBP: wartość nowych umów kredytów mieszkaniowych w złotych, bez umów renegocjowanych, dostępna od grudnia 2014 r. Inne instytucje (EBC, BIK, Związek Banków Polskich) podają inne liczby, bo liczą co innego; część nowych umów to przeniesienie starego kredytu do innego banku.

Polityka kredytowa banków: kryteria udzielania kredytów mieszkaniowych

Ankieta NBP wśród przewodniczących komitetów kredytowych banków, raz na kwartał. Procent netto to odsetek banków, które złagodziły kryteria przyznawania kredytów mieszkaniowych, minus odsetek tych, które je zaostrzyły, ważony udziałem banku w rynku. Wartość dodatnia oznacza łagodzenie; w ankiecie Europejskiego Banku Centralnego konwencja jest odwrotna (wartość dodatnia to zaostrzenie). To opinie banków, a nie pomiar.

Popyt na kredyt mieszkaniowy w ocenie banków

Ankieta NBP wśród przewodniczących komitetów kredytowych banków, raz na kwartał. Procent netto to odsetek banków, które zauważyły wzrost popytu na kredyty mieszkaniowe, minus odsetek tych, które zauważyły spadek, ważony udziałem banku w rynku. To opinie banków, a nie pomiar.

Mieszkania rozpoczęte i oddane do użytkowania

Liczba mieszkań, których budowę rozpoczęto, i mieszkań oddanych do użytkowania według GUS. Dane miesięczne są mocno sezonowe (styczeń jest dużo słabszy od kwietnia), dlatego pokazujemy sumę z 12 miesięcy. GUS podaje dane narastająco od stycznia; miesiąc to różnica dwóch kolejnych odczytów. Dane za bieżący rok są wstępne i GUS może je jeszcze poprawić.

Mieszkania rozpoczęte według inwestora

Mieszkania, których budowę rozpoczęto, w podziale GUS na budownictwo przeznaczone na sprzedaż lub wynajem (głównie deweloperzy) i indywidualne (głównie domy budowane na własne potrzeby). Suma z 12 miesięcy.

Obciążenie wynagrodzenia ratą kredytu (rachunek modelowy)

Rata równa kredytu na 80 % ceny mieszkania 50 m² (średnia cena transakcyjna z rynku wtórnego, NBP), na 25 lat, przy średnim oprocentowaniu nowych złotowych kredytów mieszkaniowych z danego kwartału (NBP), podzielona przez przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w mieście (GUS). To rachunek modelowy przy stałych założeniach, a nie wskaźnik obciążenia dochodu (DStI) rzeczywistych kredytobiorców: banki liczą go od dochodu netto całego gospodarstwa domowego. W latach 2005–2008 dużą część kredytów, w niektórych latach większość, udzielano we frankach po niższej stopie, więc dla tych lat miara zawyża ówczesną ratę.

Miary EBC: ceny mieszkań względem dochodów i czynszów

Zbiór EBC z miarami poziomu cen nieruchomości mieszkaniowych (RESV): relacja ceny do dochodu, ceny do czynszu i dwa modele. Pas pokazuje rozstęp między najniższą a najwyższą z czterech miar. To nie jest przedział ufności; próba zaczyna się w 2007 r., a każde wydanie przelicza historię. Wartości dodatnie oznaczają ceny powyżej poziomu wynikającego z danej miary.

Liczba transakcji rynkowych: lokale mieszkalne

Lokale mieszkalne sprzedane w transakcjach rynkowych według Banku Danych Lokalnych GUS, na podstawie rejestru cen nieruchomości (akty notarialne). Dane roczne, publikowane ok. 10 miesięcy po końcu roku. Na rynku pierwotnym to przeniesienia własności po zakończeniu budowy, a nie bieżąca sprzedaż deweloperów. Wcześniejsze lata w danych powiatowych są niepełne, dlatego wykres zaczyna się w 2015 r.

Indeks czynszów płaconych na tle wskaźnika cen mieszkań

Indeks cen mieszkań Eurostatu i GUS dla całej Polski (rynek pierwotny i wtórny razem) oraz indeks czynszów najmu z koszyka inflacji HICP, uśredniony w kwartałach. Obie linie sprowadzamy do 100 w pierwszym kwartale wykresu i kończymy w ostatnim kwartale, dla którego są oba indeksy. Indeks czynszów obejmuje czynsze faktycznie płacone ze wszystkich trwających umów, także regulowane, na przykład komunalne. Dlatego zmienia się łagodniej i z opóźnieniem wobec stawek w nowych ogłoszeniach. Stawki najmu w złotych z zawartych umów podają raporty NBP i AMRON-SARFiN; otwartej serii takich danych nie znaleźliśmy.

Relacja ceny do czynszu

Indeks cen mieszkań (Eurostat i GUS, cała Polska) podzielony przez indeks czynszów najmu z koszyka inflacji HICP, sprowadzony do 100 w pierwszym kwartale wykresu. Pokazuje kierunek: czy cena zakupu oddala się od kosztu najmu, czy się do niego zbliża. Nie mówi, ile lat czynszu kosztuje mieszkanie, bo oba składniki są indeksami, a nie kwotami w złotych.

Oprocentowanie kredytu, rentowność obligacji 10-letnich i oprocentowanie lokat

Trzy stopy procentowe na jednej osi. Oprocentowanie nowych złotowych kredytów mieszkaniowych oraz złotowych lokat terminowych gospodarstw domowych, założonych albo odnowionych w danym miesiącu, pochodzi ze statystyki stóp procentowych NBP. Rentowność obligacji 10-letnich to stopa długoterminowa, którą EBC publikuje dla wszystkich krajów Unii. Rentowność obligacji to rynkowy zysk z obligacji skarbowych z terminem wykupu około 10 lat; z nią porównuje się dochód z najmu. Stopy dotyczą różnych terminów: kredyt ma najczęściej stopę zmienną albo stałą na kilka lat, obligacja 10 lat, lokata zwykle do roku, dlatego nie muszą układać się w stałej kolejności. Wszystkie są podane przed podatkiem.

Zadłużenie z tytułu kredytów mieszkaniowych: złotowe i walutowe

Stan należności banków od gospodarstw domowych z tytułu kredytów mieszkaniowych według statystyki monetarnej NBP, na koniec miesiąca, w podziale na kredyty złotowe i walutowe. Wartość kredytów walutowych jest przeliczona na złote po bieżącym kursie, więc zmienia się także wtedy, gdy zmienia się kurs franka i euro, a nie tylko wtedy, gdy kredyty są spłacane, przewalutowywane albo znikają z bilansów banków po ugodach i wyrokach.

Wynagrodzenia realne (wskaźnik GUS)

Oficjalny wskaźnik GUS „przeciętne miesięczne wynagrodzenie realne brutto w gospodarce narodowej”: zmiana wobec tego samego kwartału rok wcześniej po odjęciu wzrostu cen. Słupek nad zerem oznacza, że za przeciętną pensję można kupić więcej niż rok wcześniej. GUS podaje wskaźnik z jednym miejscem po przecinku; w jego pliku seria zaczyna się w 2007 r.

Stopa bezrobocia (Eurostat)

Zharmonizowana stopa bezrobocia Eurostatu: osoby bez pracy, które jej aktywnie szukają, jako procent wszystkich aktywnych zawodowo, po usunięciu wahań sezonowych. Liczona z badania ankietowego (BAEL), a nie z rejestrów urzędów pracy. To inna miara niż stopa bezrobocia rejestrowanego i od wielu lat jest od niej niższa, bo nie każdy zarejestrowany aktywnie szuka pracy.

Deklarowany zamiar zakupu lub budowy mieszkania

Wynik badania konsumentów Komisji Europejskiej, prowadzonego co miesiąc we wszystkich krajach Unii przez instytuty badawcze działające na jej zlecenie. Pytanie o zakup lub budowę zadaje się raz na kwartał: w styczniu, kwietniu, lipcu i październiku. Saldo to różnica między odsetkiem odpowiedzi twierdzących a przeczących na pytanie o plan zakupu lub budowy domu albo mieszkania w ciągu 12 miesięcy; odpowiedzi zdecydowane liczą się dwa razy mocniej niż ostrożne. Większość ludzi w danym roku niczego nie kupuje, więc saldo jest stale ujemne. Saldo to nie odsetek ani liczba osób. To badanie na próbie, więc niewielka zmiana między kwartałami może być przypadkowa; znaczenie ma kierunek z kilku kwartałów. Pokazujemy wariant po usunięciu sezonowości. To deklaracje, a nie transakcje.

Ludność w wieku 25–39 lat

Ludność Polski w wieku 25–39 lat według Eurostatu, stan na 1 stycznia danego roku (suma trzech pięcioletnich grup wieku). W 2021 r., roku spisu powszechnego, źródło oznacza zmianę metody: liczba spadła wtedy w rok o 0,48 mln, dwa do trzech razy mocniej niż w sąsiednich latach, więc część spadku to korekta danych, a nie ubytek ludności. Najnowsze lata są wstępne. To tło, a nie pomiar popytu: o zakupie decydują też dochody, kredyt i migracje.

Ceny nowych mieszkań a ceny produkcji budowlano-montażowej

Indeks cen nowych mieszkań (Eurostat i GUS, cała Polska) oraz indeks cen, jakie wykonawcy dostają za budowę nowych budynków mieszkalnych (ceny producentów w budownictwie, Eurostat na danych GUS). Obie linie sprowadzamy do 100 w pierwszym kwartale wykresu. Cena budowy obejmuje materiały, pracę i marżę wykonawcy; nie obejmuje gruntu, projektu ani marży dewelopera. Dlatego różnica między liniami nie jest marżą dewelopera i nie mówi, czy budowa się opłaca. Osobnego wskaźnika samych kosztów Eurostat dla Polski nie podaje; jako przybliżenie cen materiałów pokazujemy ceny producentów wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych (dział C23: m.in. cement, beton, ceramika i szkło), uśrednione w kwartałach.

Ceny mieszkań nominalnie: Polska na tle regionu

Indeks cen mieszkań Eurostatu (House Price Index): ceny nowych i używanych mieszkań oraz domów kupowanych przez gospodarstwa domowe, liczone przez urzędy statystyczne według wspólnych zasad Eurostatu. Dla Polski GUS liczy ten indeks tylko dla lokali mieszkalnych, bez domów jednorodzinnych. Szczegółowa metoda różni się między krajami (GUS grupuje podobne mieszkania w warstwy, część krajów stosuje modele statystyczne). Wszystkie linie sprowadzamy do 100 w pierwszym kwartale wykresu. Ceny są w walutach krajowych i bez odejmowania inflacji, a ta w Polsce i na Węgrzech była wyższa niż w Niemczech.

Relacja ceny do dochodu: Polska na tle regionu

Wskaźnik Eurostatu z tablicy wskaźników nierównowag makroekonomicznych: indeks cen mieszkań podzielony przez dochód do dyspozycji gospodarstw domowych na osobę, pokazany jako procent średniej danego kraju z całego okresu, dla którego są dane (dla Polski od 2005 r.). Wartość 100 oznacza relację równą tej średniej. Dla Polski średnia obejmuje bardzo wysokie odczyty z lat 2006–2009, które Eurostat oznacza jako szacunki, i one ją podnoszą, więc dzisiejszy odczyt wygląda przy niej niżej, niż wyglądałby na tle samych lat po 2010 r. Eurostat przelicza średnią co roku, więc cała historia może się zmieniać. Wskaźnik porównuje każdy kraj z jego własną historią, a nie kraje między sobą.

Relacja cen rynku pierwotnego do wtórnego

Średnia cena transakcyjna 1 m² na rynku pierwotnym podzielona przez średnią cenę transakcyjną na rynku wtórnym w tym samym mieście i kwartale, minus jeden (baza cen NBP). Miara mówi o strukturze rynku w mieście: tam, gdzie nowe osiedla powstają na obrzeżach, a rynek wtórny obejmuje drogie śródmieście, różnica bywa ujemna. Nie jest to więc czysta dopłata za nowe mieszkanie.

Wskaźnik cen lokali mieszkalnych GUS: rynek pierwotny i wtórny

Wskaźnik cen lokali mieszkalnych liczony przez GUS w układzie Eurostatu (House Price Index): ogółem, mieszkania nowe i istniejące, zmiana wobec tego samego kwartału rok wcześniej. To jedyny urzędowy indeks zmian cen mieszkań dla całego kraju i ta sama seria, którą publikują Eurostat i BIS. Ceny nominalne, bez odejmowania inflacji.

Realne oprocentowanie kredytu mieszkaniowego (ex post)

Realne oprocentowanie liczone wstecz (ex post): średnie oprocentowanie nowych złotowych kredytów mieszkaniowych (NBP) minus wskaźnik cen konsumpcyjnych rok do roku (GUS). To przybliżenie: dokładny wzór to (1 + oprocentowanie) / (1 + inflacja) − 1. Druga linia to inna miara: to samo oprocentowanie minus roczna dynamika przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej (GUS, dane kwartalne, oprocentowanie uśrednione w kwartale). Pokazuje koszt kredytu na tle wzrostu płac i nie jest realną stopą procentową. Obie miary odejmują inflację i wzrost płac już zmierzone, a nie oczekiwane, więc opisują przeszłość, nie przyszły koszt kredytu.

Modelowa dostępność kredytowa mieszkania

Kredyt K = R × (1 − (1 + i)^−300) / i, gdzie R to 40 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia netto w mieście (przyjmujemy 72 % wynagrodzenia brutto), a i to miesięczna stopa równa średniemu oprocentowaniu nowych złotowych kredytów mieszkaniowych (NBP). Wynik to K podzielone przez średnią cenę transakcyjną 1 m² na rynku wtórnym (NBP). Miara łączy w jednej liczbie cenę, wynagrodzenie i koszt kredytu. To rachunek porównawczy dla jednej osoby: bez wkładu własnego, bez zapasu na wzrost stóp i bez innych zobowiązań. Bank ocenia zdolność kredytową indywidualnie i ostrożniej, więc wynik nie mówi, jaki kredyt ktoś dostanie.

Relacja mieszkań rozpoczętych do oddanych

Liczba mieszkań, których budowę rozpoczęto w ostatnich 12 miesiącach, podzielona przez liczbę mieszkań oddanych do użytkowania w tym samym czasie (GUS). Miara pokazuje, czy podaż w budowie przybywa, czy ubywa. Od rozpoczęcia budowy do oddania mieszkania mijają średnio około dwa lata w budynkach wielorodzinnych i ponad cztery w domach jednorodzinnych, więc oba strumienie opisują decyzje z różnych okresów.

Realna dynamika zadłużenia z tytułu kredytów mieszkaniowych

Stan należności banków od gospodarstw domowych z tytułu kredytów mieszkaniowych (NBP, złotowe i walutowe razem): zmiana rok do roku po odjęciu inflacji CPI (GUS). Na stan wpływają także kurs walut, bo kredyty walutowe są przeliczane na złote, oraz ugody i wyroki w sprawach kredytów frankowych. Realny wzrost kredytu mieszkaniowego jest jedną z miar, którymi Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego opisuje finansowanie rynku mieszkaniowego.

Inflacja CPI

Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS (CPI), zmiana wobec tego samego miesiąca rok wcześniej. Tym wskaźnikiem przeliczamy ceny mieszkań, kredyty i wynagrodzenia na wartości realne. GUS liczy go dla całego kraju; inflacji dla poszczególnych miast nie ma.

Mediana ceny transakcyjnej 1 m² (GUS): rynek pierwotny i wtórny

Mediana cen 1 m² lokali mieszkalnych sprzedanych w transakcjach rynkowych, liczona przez GUS z rejestru cen nieruchomości, do którego trafiają akty notarialne (miasto na prawach powiatu). W połowie transakcji metr był tańszy, w połowie droższy, więc kilka bardzo drogich mieszkań jej nie zawyża. To inny zbiór niż baza NBP i inne kwartały (GUS: kalendarzowe, NBP: przesunięte o miesiąc), dlatego poziomy się różnią. Na rynku pierwotnym GUS liczy akty przeniesienia własności, które zapadają często rok albo dwa po umowie z deweloperem. Najnowsze kwartały są wstępne i niepełne, dlatego je pomijamy.

Zadłużenie gospodarstw domowych do dochodu: Polska na tle regionu

Kredyty i pożyczki gospodarstw domowych na koniec roku jako procent ich rocznego dochodu do dyspozycji brutto, z rachunków narodowych (Eurostat). To jeden ze wskaźników, którymi Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego opisuje sytuację gospodarstw domowych. Wysokość relacji zależy też od tego, jak powszechna jest w danym kraju własność mieszkań kupionych na kredyt.

Kredyt dla sektora prywatnego do PKB i jego trend (BIS)

Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS): kredyt dla prywatnego sektora niefinansowego (gospodarstwa domowe i firmy, od banków i innych pożyczkodawców) w relacji do PKB oraz jego długookresowy trend, wyznaczony metodą statystyczną, która wygładza wahania i korzysta tylko z danych do danego kwartału (jednostronny filtr Hodricka-Prescotta). Różnica między nimi to luka kredytowa, punkt wyjścia przy ustalaniu jednego z buforów kapitałowych banków. Miara obejmuje cały kredyt prywatny, a nie tylko mieszkaniowy, a jej wynik zależy od metody liczenia trendu.

Jakość portfela kredytów mieszkaniowych

Udział kredytów mieszkaniowych gospodarstw domowych w fazie 3 (ze stwierdzoną utratą wartości: niespłacanych albo takich, których pełnej spłaty bank się nie spodziewa) i w fazie 2 (bez stwierdzonej utraty wartości, ale takich, których ryzyko znacznie wzrosło od udzielenia, zwykle także opóźnionych ponad 30 dni) w ich wartości bilansowej brutto, według miesięcznych danych sektora bankowego KNF. Fazę 2 przyznaje bank według własnej oceny ryzyka, więc potrafi zmienić się skokowo. Na wartości wpływają też ugody i wyroki w sprawach kredytów frankowych.

PKB i realny dochód do dyspozycji gospodarstw domowych

Produkt krajowy brutto w cenach stałych i dochód do dyspozycji brutto gospodarstw domowych na mieszkańca po odjęciu inflacji, zmiana wobec tego samego kwartału rok wcześniej, z kwartalnych rachunków narodowych (Eurostat, na danych GUS), dane wyrównane sezonowo i o liczbę dni roboczych; najnowszy kwartał PKB to zwykle szybki szacunek, później poprawiany, a ostatnie kwartały dochodu Eurostat oznacza jako wstępne. Dochód do dyspozycji to pieniądze, które gospodarstwa domowe mają do wydania albo zaoszczędzenia po podatkach i składkach, łącznie ze świadczeniami.

Nastroje konsumentów i firm budowlanych

Comiesięczne badania koniunktury Komisji Europejskiej. Ufność konsumencka to średnia sald odpowiedzi na pytania o sytuację finansową gospodarstwa domowego, sytuację gospodarczą kraju i zamiar dużych zakupów; ufność w budownictwie to średnia sald ocen portfela zamówień i przewidywanego zatrudnienia w firmach budowlanych. Saldo to przewaga odpowiedzi pozytywnych nad negatywnymi; dane wyrównane sezonowo.

Saldo migracji z korektą statystyczną

Różnica między roczną zmianą liczby ludności a przyrostem naturalnym (Eurostat, na danych GUS). Pokazuje, ilu mieszkańców przybyło albo ubyło wskutek migracji, ale zawiera wszystkie korekty statystyczne. Słupek za 2020 r. to przede wszystkim przejście na wyniki spisu z 2021 r., a nie wyjazdy. Osoby z ochroną czasową z Ukrainy są w tych danych ujęte tylko częściowo.

Ceny mieszkań realnie: Polska na tle regionu (BIS)

Indeksy realnych cen nieruchomości mieszkaniowych Banku Rozrachunków Międzynarodowych: ceny nominalne podzielone przez wskaźnik cen konsumpcyjnych danego kraju. Dla Polski BIS bierze indeks GUS, który obejmuje tylko lokale mieszkalne. Wszystkie linie sprowadzamy do 100 w pierwszym wspólnym kwartale wykresu. Porównanie realne usuwa różnice inflacji między krajami, które w wersji nominalnej zawyżają wzrost cen w Polsce i na Węgrzech.

Mieszkania oddane na 1000 mieszkańców

Liczba mieszkań oddanych do użytkowania w roku (GUS) podzielona przez liczbę ludności Polski na 1 stycznia tego roku (Eurostat), razy 1000. GUS podaje tę miarę gotową, ale na własnej, wyższej liczbie ludności, więc jego wynik jest nieco niższy. Część nowych mieszkań zastępuje stary zasób albo jest kupowana jako drugie domy i pod wynajem.

Źródła

Źródła i warunki ich użycia.

ŹródłoWarunki użyciaWykresy
NBP, baza cen mieszkańDane NBP wykorzystujemy z podaniem źródła; przeliczenia własne nazywamy wprost.Średnia cena transakcyjna 1 m²: rynek pierwotny i wtórny · Cena nominalna i w cenach stałych · Realna dynamika cen: indeks stałej jakości, rok do roku · Średnia cena a indeks stałej jakości · Dostępność mieszkania: m² za przeciętne wynagrodzenie w mieście · Cena ofertowa wobec transakcyjnej · Rewizje danych: te same kwartały w dwóch wydaniach pliku NBP · Obciążenie wynagrodzenia ratą kredytu (rachunek modelowy) · Relacja cen rynku pierwotnego do wtórnego · Modelowa dostępność kredytowa mieszkania · Mediana ceny transakcyjnej 1 m² (GUS): rynek pierwotny i wtórny
NBP, statystyka stóp procentowychDane NBP wykorzystujemy z podaniem źródła; przeliczenia własne nazywamy wprost.Stopa referencyjna NBP i oprocentowanie nowych kredytów mieszkaniowych · Wartość nowych umów kredytów mieszkaniowych · Obciążenie wynagrodzenia ratą kredytu (rachunek modelowy) · Oprocentowanie kredytu, rentowność obligacji 10-letnich i oprocentowanie lokat · Realne oprocentowanie kredytu mieszkaniowego (ex post) · Modelowa dostępność kredytowa mieszkania
NBP, stopy procentoweDane NBP wykorzystujemy z podaniem źródła.Stopa referencyjna NBP i oprocentowanie nowych kredytów mieszkaniowych
NBP, ankieta „Sytuacja na rynku kredytowym”Dane NBP wykorzystujemy z podaniem źródła.Polityka kredytowa banków: kryteria udzielania kredytów mieszkaniowych · Popyt na kredyt mieszkaniowy w ocenie banków
EBC, ceny mieszkań względem dochodów, czynszów i stóp procentowych (zbiór RESV)Statystyki EBC wolno wykorzystywać bezpłatnie z podaniem źródła; dane pokazujemy bez zmian.Miary EBC: ceny mieszkań względem dochodów i czynszów
GUS, wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnychGUS pozwala wykorzystywać swoje dane z podaniem źródła.Średnia cena transakcyjna 1 m²: rynek pierwotny i wtórny · Cena nominalna i w cenach stałych · Realna dynamika cen: indeks stałej jakości, rok do roku · Realne oprocentowanie kredytu mieszkaniowego (ex post) · Realna dynamika zadłużenia z tytułu kredytów mieszkaniowych · Inflacja CPI
GUS, przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowejGUS pozwala wykorzystywać swoje dane z podaniem źródła.Średnia cena transakcyjna 1 m²: rynek pierwotny i wtórny · Dostępność mieszkania: m² za przeciętne wynagrodzenie w mieście · Obciążenie wynagrodzenia ratą kredytu (rachunek modelowy) · Wynagrodzenia realne (wskaźnik GUS) · Realne oprocentowanie kredytu mieszkaniowego (ex post) · Modelowa dostępność kredytowa mieszkania
GUS, Bank Danych Lokalnych: budownictwo mieszkanioweLicencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0).Mieszkania rozpoczęte i oddane do użytkowania · Mieszkania rozpoczęte według inwestora · Relacja mieszkań rozpoczętych do oddanych · Mieszkania oddane na 1000 mieszkańców
GUS, Bank Danych Lokalnych: sprzedane mieszkaniaLicencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0).Liczba transakcji rynkowych: lokale mieszkalne
GUS, Dziedzinowe Bazy Wiedzy: mediany cen lokali mieszkalnychGUS pozwala wykorzystywać swoje dane z podaniem źródła.Mediana ceny transakcyjnej 1 m² (GUS): rynek pierwotny i wtórny
Eurostat, dług gospodarstw domowych do dochodu (zbiór nasa_10_ki)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Zadłużenie gospodarstw domowych do dochodu: Polska na tle regionu
Eurostat, kwartalne rachunki narodowe: PKB (zbiór namq_10_gdp)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.PKB i realny dochód do dyspozycji gospodarstw domowych
Eurostat, kwartalne rachunki sektorów: dochody gospodarstw domowych (zbiór nasq_10_ki)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.PKB i realny dochód do dyspozycji gospodarstw domowych
Komisja Europejska przez Eurostat, nastroje konsumentów (zbiór ei_bsco_m)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Nastroje konsumentów i firm budowlanych
Komisja Europejska przez Eurostat, badanie koniunktury w budownictwie (zbiór ei_bsbu_m_r2)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Nastroje konsumentów i firm budowlanych
Eurostat, saldo migracji (zbiór demo_gind)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Saldo migracji z korektą statystyczną
BIS, realne ceny nieruchomości mieszkaniowych (zbiór WS_SPP)Statystyki BIS wolno wykorzystywać z podaniem źródła. BIS nie jest związany z tym opracowaniem ani go nie popiera.Ceny mieszkań realnie: Polska na tle regionu (BIS)
BIS, luka kredytowa: relacja kredytu do PKB i jej trend (zbiór WS_CREDIT_GAP)Statystyki BIS wolno wykorzystywać z podaniem źródła. BIS nie jest związany z tym opracowaniem ani go nie popiera.Kredyt dla sektora prywatnego do PKB i jego trend (BIS)
KNF, dane miesięczne sektora bankowegoDane KNF wykorzystujemy z podaniem źródła i odnośnikiem.Jakość portfela kredytów mieszkaniowych
GUS, Bank Danych Lokalnych: wynagrodzenia w powiatachLicencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0).Średnia cena transakcyjna 1 m²: rynek pierwotny i wtórny · Dostępność mieszkania: m² za przeciętne wynagrodzenie w mieście · Obciążenie wynagrodzenia ratą kredytu (rachunek modelowy) · Modelowa dostępność kredytowa mieszkania
Eurostat, indeks cen mieszkań (zbiór prc_hpi_q)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Indeks czynszów płaconych na tle wskaźnika cen mieszkań · Relacja ceny do czynszu · Ceny nowych mieszkań a ceny produkcji budowlano-montażowej · Ceny mieszkań nominalnie: Polska na tle regionu · Wskaźnik cen lokali mieszkalnych GUS: rynek pierwotny i wtórny
Eurostat, czynsze najmu w inflacji HICP (zbiór prc_hicp_minr)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Indeks czynszów płaconych na tle wskaźnika cen mieszkań · Relacja ceny do czynszu
Eurostat, ceny wykonawców za budowę nowych budynków mieszkalnych (zbiór sts_copi_q)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Ceny nowych mieszkań a ceny produkcji budowlano-montażowej
Eurostat, ceny producentów wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych (zbiór sts_inpp_m, dział C23)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Ceny nowych mieszkań a ceny produkcji budowlano-montażowej
Eurostat, relacja cen mieszkań do dochodu (zbiór tipsho60)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Relacja ceny do dochodu: Polska na tle regionu
Komisja Europejska przez Eurostat, badanie konsumentów (zbiór ei_bsco_q)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Deklarowany zamiar zakupu lub budowy mieszkania
Eurostat, stopa bezrobocia (zbiór une_rt_m)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Stopa bezrobocia (Eurostat)
Eurostat, ludność według wieku (zbiór demo_pjangroup)Eurostat pozwala na ponowne wykorzystanie danych, także komercyjne, z podaniem źródła (decyzja Komisji 2011/833/UE). Przeliczenia są nasze; Eurostat nie odpowiada za to opracowanie.Ludność w wieku 25–39 lat · Mieszkania oddane na 1000 mieszkańców
EBC, długoterminowa stopa procentowa dla Polski (zbiór IRS)Statystyki EBC wolno wykorzystywać bezpłatnie z podaniem źródła; dane pokazujemy bez zmian.Oprocentowanie kredytu, rentowność obligacji 10-letnich i oprocentowanie lokat
NBP, statystyka stóp procentowych: lokatyDane NBP wykorzystujemy z podaniem źródła.Oprocentowanie kredytu, rentowność obligacji 10-letnich i oprocentowanie lokat
NBP, statystyka monetarna: kredyty mieszkanioweDane NBP wykorzystujemy z podaniem źródła.Zadłużenie z tytułu kredytów mieszkaniowych: złotowe i walutowe · Realna dynamika zadłużenia z tytułu kredytów mieszkaniowych

Ograniczenia

  • W wydaniu z 7 sierpnia 2026 r. NBP przeliczył średnie ceny transakcyjne rynku wtórnego w całej historii od 2006 r. Liczby sprzed tej daty, cytowane w dawnych publikacjach, różnią się od dzisiejszych (w Warszawie nawet o kilkanaście procent); indeks stałej jakości NBP poprawił tylko za ostatnie kwartały.
  • Dane o cenach zaczynają się w III kwartale 2006 r. To krótka historia, więc „na tle własnej historii” znaczy tylko: na tle tych kilkunastu lat.
  • Wynagrodzenie w miarach dostępności to przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w danym mieście. GUS podaje je raz w roku, więc w ciągu roku szacujemy je dynamiką wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Przeciętna jest wyższa od tego, co zarabia połowa pracujących, i dotyczy jednej osoby, a nie gospodarstwa domowego. Ta statystyka GUS (Bank Danych Lokalnych) ma inny zakres niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, więc kwot obu miar nie zestawiamy.
  • Średnie ceny i indeks stałej jakości pochodzą z bazy cen NBP, do której dane przekazują pośrednicy i deweloperzy. Mediany i liczbę transakcji GUS liczy z rejestru cen nieruchomości, do którego trafiają akty notarialne. To dwa różne zbiory, więc poziomy cen z obu źródeł się różnią.
  • Rata jest liczona przy jednym zestawie założeń (50 m², 20 % wkładu własnego, 25 lat, raty równe), a modelowa dostępność kredytowa przy racie równej 40 % wynagrodzenia netto jednej osoby, bez wkładu własnego, innych zobowiązań i zapasu na wzrost stóp. To rachunki porównawcze, a nie ocena zdolności kredytowej. Dla lat 2005–2008 rachunek modelowy zawyża ówczesną ratę, bo dużą część kredytów udzielano wtedy we frankach po niższej stopie.
  • W mniejszych miastach transakcji jest mało i pojedynczy kwartał potrafi odbiegać od sąsiednich.
  • Liczba sprzedanych mieszkań według GUS jest roczna i spóźniona o około dziesięć miesięcy; wcześniejsze lata w danych powiatowych są niepełne.
  • Ankieta wśród banków pokazuje opinie, a nie pomiar.

Zmiany

Błąd w danych albo w opisie zgłoś na office@handshake.pl. Poprawki odnotowujemy tutaj.

15 listopada 2026: wydanie 1.

Sprzedaj nieruchomość